Son yenilənmə: 10 noyabr 2026.
Sayt təhlükəsizliyi iki hissədən ibarətdir: server tərəfi (hosting şirkətinin işi) və sayt tərəfi (sizin işiniz). Hər ikisi düzgün olmasa, qoruma natamam qalır. Bu bələdçidə hər iki tərəfi və hack hallarında nə etməli olduğunuzu izah edirik.
Serverdə bizim qoruduqlarımız
- Firewall (iptables): yalnız lazımi portlar açıqdır, icazəsiz girişlər bloklanır
- Fail2Ban: təkrarlanan uğursuz giriş cəhdləri edən IP-ləri bloklayır
- CSF: əlavə şəbəkə qoruması və port skanı aşkarlaması
- ClamAV: fayllarda zərərli proqramları yoxlayır
- Avtomatik yeniləmələr: sistem təhlükəsizlik yamaqları vaxtında tətbiq olunur
- Backup: məlumatlar müntəzəm yedəklənir
- Pulsuz SSL: saytınız HTTPS ilə işləyir
SSL, backup və firewall nə işə yarayır?
- SSL (HTTPS): ziyarətçi ilə sayt arasındakı məlumatı şifrələyir. Giriş formaları, ödənişlər və kontakt formaları üçün vacibdir, brauzerdə "təhlükəsiz deyil" xəbərdarlığının qarşısını alır və axtarış sistemləri HTTPS saytlara üstünlük verir.
- Backup: hack, səhv silmə və ya yeniləmə problemi zamanı saytı əvvəlki sağlam vəziyyətə qaytarmağa imkan verir. Backup olmadan bərpa bəzən mümkün olmur.
- Firewall: serverə gələn trafiki süzgəcdən keçirir və şübhəli sorğuları bloklayır.
Sizin görməli olduğunuz addımlar
- Güclü və fərqli parollar istifadə edin. Eyni parolu hər yerdə işlətməyin, parol meneceri köməkçi ola bilər.
- WordPress, tema və plaginləri yeniləyin. Hücumların böyük hissəsi köhnə plaginlər vasitəsilə olur.
- İstifadə etmədiyiniz plagin və temaları silin. Sadəcə deaktiv etmək kifayət deyil.
- Admin panelinə giriş üçün iki mərhələli doğrulama aktiv edin.
- Yalnız etibarlı mənbədən plagin və tema yükləyin. Krek edilmiş ("nulled") versiyalardan uzaq durun.
- Öz backup-ınızı da saxlayın, ən azı vacib dəyişikliklərdən əvvəl.
- Saytın HTTPS-ə yönləndirildiyini yoxlayın.
WordPress üçün əlavə qaydalar
- İstifadəçi adı kimi "admin" işlətməyin.
- Giriş cəhdlərini məhdudlaşdıran plagin quraşdırın.
- İstifadə etmədiyiniz istifadəçi hesablarını silin, qalanlara yalnız lazım olan rolu verin.
- Saytın fayllarını panel vasitəsilə mütəmadi yoxlayın, tanımadığınız fayl varsa dərhal araşdırın.
Sayt hack olunub, necə bilim?
- Saytda sizin qoymadığınız yazılar, linklər və ya reklamlar görünür.
- Google axtarışında saytınızın başlığı və ya təsviri qəribə mətnlə göstərilir.
- Ziyarətçilər tanımadıqları saytlara yönləndirilir.
- Sayt qəflətən yavaşlayıb və ya brauzer xəbərdarlıq göstərir.
- Hosting panelində tanımadığınız fayllar və ya istifadəçilər görünür.
Sayt hack olunubsa nə etməli?
- Dərhal bütün parolları (panel, FTP, verilənlər bazası, admin) dəyişin.
- Dəstək komandasına tiket yazın, birlikdə yoxlayaq.
- Təmiz backup-dan bərpa edin və yeniləmələri tətbiq edin.
- Bərpadan sonra plaginləri və temaları yeniləyin, lazımsızları silin.
Təhlükəsizlik yoxlama siyahısı
- Saytda HTTPS işləyir.
- Bütün parollar güclü və fərqlidir.
- WordPress, tema və plaginlər yenidir.
- İki mərhələli doğrulama aktivdir.
- Gündəlik backup işləyir və bərpa test olunub.
- Lazımsız plagin və istifadəçilər silinib.
Backup qaydası: 3-2-1
Backup-ın etibarlı olması üçün sadə "3-2-1" qaydasından istifadə edin:
- 3 nüsxə: işlək sayt və iki ehtiyat nüsxə.
- 2 fərqli yer: məsələn, hosting backup-ı və öz kompüteriniz və ya bulud yaddaşı.
- 1 nüsxə serverdən kənarda: server tamamilə zədələnsə də məlumat qalsın.
Backup-ın bərpa oluna bildiyini də vaxtaşırı yoxlayın. Heç vaxt test edilməmiş backup etibarlı sayılmaz.
Parol qaydaları praktikada
- Ən azı 12–16 simvoldan ibarət, hərf, rəqəm və simvol qarışığı olan parol seçin.
- Doğum tarixi, telefon nömrəsi, şirkət adı kimi tapılması asan məlumat işlətməyin.
- Hosting paneli, FTP, verilənlər bazası, WordPress admin və email üçün ayrı-ayrı parollar istifadə edin.
- Parolları parol menecerində saxlayın, bloknotda və ya mesajlaşma tətbiqində yox.
- Parolu heç kimə, hətta "dəstəkdən" yazdığını deyən şəxsə belə göndərməyin. Real dəstək parol istəməz.
Fişinq və saxta məktublar
Hücumların xeyli hissəsi serverə deyil, insana yönəlir. Saxta məktub "hostinqiniz bloklanacaq" və ya "domeniniz bitir" kimi təcili mesajla sizi saxta giriş səhifəsinə yönləndirir. Qoruma qaydaları: göndərənin ünvanını diqqətlə yoxlayın, linkə basmazdan əvvəl üzərinə gətirib real ünvanı görün, giriş səhifəsində brauzer ünvanının doğru olduğuna baxın və şübhə yaranarsa birbaşa kabinetə öz ünvanınızla daxil olun.
Fayl icazələri və admin panelinin qorunması
- WordPress-də faylların icazələrini adətən 644, qovluqlarınkını 755 saxlayın. 777 kimi hamıya açıq icazələr verməyin.
- Konfiqurasiya fayllarını (məsələn,
wp-config.php) yalnız lazım olan səviyyədə açıq saxlayın. - Admin panelinə giriş cəhdlərini məhdudlaşdırın və lazımsız istifadəçi hesablarını silin.
- FTP əvəzinə mümkün olduqda şifrələnmiş (SFTP) bağlantıdan istifadə edin.
Aylıq təhlükəsizlik rutini
- Bütün yeniləmələri (WordPress, tema, plaginlər) tətbiq edin.
- Backup-ın işlədiyini yoxlayın və ayda bir dəfə bərpanı sınaqdan keçirin.
- İstifadəçi siyahısına baxın, lazımsız hesabları silin.
- Saytı bir neçə cihazdan açıb qeyri-adi davranış, reklam və ya yönləndirmə olmadığına baxın.
- SSL sertifikatının və domenin bitmə tarixlərini yoxlayın.
SSL ilə bağlı tez-tez rast gəlinən problemlər
- Qarışıq məzmun: səhifə HTTPS ilə açılır, amma bəzi şəkil və ya skriptlər HTTP ilə yüklənir. Brauzer bunu xəbərdarlıqla göstərir. Bütün linkləri HTTPS-ə keçirin.
- HTTP-dən HTTPS-ə yönləndirmə yoxdur: sayt iki ünvanda açılır, bu isə həm təhlükəsizlik, həm də axtarış sistemləri üçün pisdir.
- www və www-suz ünvan: hər ikisinin də sertifikata daxil olduğuna və bir-birinə yönləndirildiyinə əmin olun.
Tez-tez verilən suallar
Backup-ı özüm də almalıyammı?
Bəli. Hosting backup-ı əsas qoruma qatıdır, amma vacib dəyişikliklərdən əvvəl öz nüsxənizi də saxlamaq ən təhlükəsiz yoldur.
SSL pulsuzdursa, keyfiyyətli deyil?
Xeyr. Pulsuz SSL də məlumatı eyni səviyyədə şifrələyir. Hosting paketlərimizdə pulsuz SSL daxildir.
Plagini deaktiv etmək kifayətdir?
Xeyr. Deaktiv plagin də faylları serverdə qalır və təhlükə yarada bilər. İstifadə etmədiyiniz plagini tam silin.
Backup-ı nə qədər tez-tez almaq lazımdır?
Tez-tez dəyişən saytlarda (mağaza, xəbər saytı) gündəlik, az dəyişən saytlarda həftəlik backup məsləhətdir. Hər hansı böyük dəyişiklikdən əvvəl əlavə nüsxə götürün.
Hostinq paketlərimizdə pulsuz SSL və gündəlik backup mövcuddur. Təhlükəsizlik funksiyaları ilə bağlı suallarınız üçün dəstəklə əlaqə saxlayın. VPS istifadə edirsinizsə, serverin təhlükəsizliyi haqqında VPS server nədir məqaləsinə də baxın.