Domain (Domen) nədir?
Domain — internetdə saytınızın ünvanıdır. Necə ki, fiziki dünyada hər ünvanın küçəsi və ev nömrəsi var, internetdə də hər saytın unikal ünvanı — domain adı olur. Məsələn, azhosting.az bir domain adıdır.
Texniki cəhətdən isə domain, rəqəmsal IP ünvanının (məsələn 192.168.1.1) insanlar üçün oxunaqlı hala gətirilmiş versiyasıdır. Brauzerə azhosting.az yazanda DNS sistemi bunu müvafiq IP ünvana çevirir və sizi düzgün serverə yönləndirir.
Domain strukturu necədir?
Domain adı bir neçə hissədən ibarətdir:
- TLD (Top Level Domain) — ən yüksək səviyyəli domain: .az, .com, .net, .org
- SLD (Second Level Domain) — sizin seçdiyiniz ad: azhosting
- Subdomain — alt domain: blog.azhosting.az, mail.azhosting.az
Tam domain adı: www.azhosting.az = www (subdomain) + azhosting (SLD) + .az (TLD)
DNS nədir?
DNS (Domain Name System) — internetin telefon kitabçasıdır. DNS domain adlarını IP ünvanlara çevirir. Brauzerə domain yazanda DNS sorğusu göndərilir, müvafiq IP tapılır və server ilə əlaqə qurulur. Bu proses adətən millisaniyələr ərzində baş verir.
DNS qeydləri (DNS Records) — tam izah
DNS qeydləri — domain haqqında müxtəlif məlumatları saxlayan parametrlərdir. Hər qeyd növünün öz məqsədi var:
A Record (Address Record)
Domain adını IPv4 ünvanına bağlayır. Ən çox istifadə olunan DNS qeydidir.
Nümunə:
- Ad: azhosting.az
- Növ: A
- Dəyər: 185.194.218.236
- TTL: 3600
Bu qeyd deyir ki: azhosting.az domeninə müraciət edildikdə, 185.194.218.236 IP ünvanlı serverə yönləndir.
Nə zaman istifadə edilir? Saytınızı hostingə bağlamaq üçün. Hosting şirkəti sizə server IP-sini verir, siz isə A record-u bu IP-yə yönləndirirsiniz.
AAAA Record
A Record-un IPv6 versiyasıdır. Müasir internet IPv6-ya keçididir, amma hələ də IPv4 daha geniş istifadə olunur.
CNAME Record (Canonical Name Record)
Bir domain adını başqa domain adına yönləndirir. IP ünvana yox, başqa domain adına!
Nümunə:
- Ad: www.azhosting.az
- Növ: CNAME
- Dəyər: azhosting.az
Bu qeyd deyir ki: www.azhosting.az-a müraciət edildikdə, azhosting.az-ı axtarın.
Nə zaman istifadə edilir? www subdomain-ini əsas domenə yönləndirmək üçün. Həmçinin Google Search Console, Shopify, MailChimp doğrulaması üçün.
MX Record (Mail Exchange Record)
Domeninizə gələn emaillərin hansı mail serverinə göndəriləcəyini müəyyənləşdirir.
Nümunə:
- Ad: azhosting.az
- Növ: MX
- Prioritet: 10
- Dəyər: mail.azhosting.az
Nə zaman istifadə edilir? Korporativ email qurmaq üçün şərtdir. Google Workspace, Microsoft 365 qurarkən MX record-ları dəyişdirməlisiniz.
TXT Record (Text Record)
Mətn şəklində istənilən məlumatı saxlayır. Əsasən doğrulama və email təhlükəsizliyi üçün istifadə olunur.
- SPF (Sender Policy Framework) — hansı serverlərin domeninizdən email göndərə biləcəyini müəyyənləşdirir. Email spam filtrlərindən keçmək üçün vacibdir.
- DKIM (DomainKeys Identified Mail) — emailin sahibliyini rəqəmsal imza ilə təsdiqləyir.
- DMARC — SPF və DKIM-in birlikdə idarə edilməsi üçün siyasət.
- Google/Microsoft doğrulaması — Search Console, Google Workspace qurarkən.
NS Record (Name Server Record)
Domeninizin DNS-ni hansı serverin idarə etdiyini göstərir. Domain qeydiyyat şirkətini dəyişdirdikdə və ya DNS-i başqa yerə köçürdükdə NS record-ları yenilənir.
Nümunə: Azhosting.az müştərisi olan zaman NS record-larınız azhosting.az serverlərini göstərir — ns1.azhosting.az, ns2.azhosting.az
SRV Record (Service Record)
Xüsusi xidmətlər üçün server məlumatlarını göstərir. VoIP, oyun serverləri, Microsoft Teams qurarkən lazım olur.
TTL (Time to Live) nədir?
TTL — DNS qeydinin neçə saniyə keşlənəcəyini müəyyənləşdirir. Məsələn TTL=3600 — bu qeyd 1 saat (3600 saniyə) keşlənəcək deməkdir.
- DNS dəyişikliyi etmədən əvvəl TTL-i azaldın (məsələn 300-ə)
- Dəyişiklikdən sonra yenidən artırın
- Kiçik TTL — daha sürətli yayılma, amma server yükü artar
DNS yayılması nə qədər vaxt alır?
DNS dəyişikliyindən sonra yeni qeydlərin bütün dünyaya yayılması vaxt alır. Bu müddətə DNS propagation deyilir:
- Azhosting.az daxilində: dərhal
- Azərbaycan: 15-30 dəqiqə
- Dünya üzrə: 24-48 saat (maksimum)
DNS yayılmanı yoxlamaq üçün: dnschecker.org saytından istifadə edin.
Azhosting.az-da DNS idarəetməsi
Azhosting.az-da domain qeydiyyatı edəndə bütün DNS qeydlərini cPanel vasitəsilə rahat idarə edə bilərsiniz:
- A, AAAA, CNAME, MX, TXT, SRV qeydlərini əlavə/dəyiş/sil
- Pulsuz DNS hosting
- Anlıq dəyişikliklər
- 24/7 Azərbaycanca texniki dəstək
Azhosting.az-da domain qeydiyyatı edin — .az domenlər 40₼/il, .com domenlər 18₼/il-dən başlayır. 500+ digər domenlərin qeydiyyatını edirik.
Tez-tez verilən suallar
Domain ilə hosting fərqi nədir?
Domain — saytınızın ünvanı (azhosting.az). Hosting — sayt fayllarının saxlandığı server. İkisi birlikdə lazımdır: domain ziyarətçini serverə yönləndirir, server isə sayt fayllarını göstərir.
CNAME kökdə (root) istifadə edilə bilərmi?
Xeyr. azhosting.az üçün A record, www.azhosting.az üçün CNAME istifadə edin. Bəzi DNS provayderləri ALIAS/ANAME record-u təklif edir — bu CNAME-in kök domenə uyğun versiyasıdır.
Subdomain necə yaradılır?
cPanel-də DNS Zone Editor-ə keçin, yeni A və ya CNAME qeydi əlavə edin. Məsələn: blog.azhosting.az üçün CNAME → azhosting.az.